اگزما یکی از شایعترین بیماریهای پوستی است که میتواند افراد را در هر سنی، از نوزادان گرفته تا بزرگسالان، درگیر کند. شدت و علائم این بیماری در افراد مختلف متفاوت است و در صورت عدم توجه به آن زندگی روزمره افراد را نیز دچار اختلال میکند.
اگزما چیست؟
طبق گفته clevelandclinic اگزما یا درماتیت به گروهی از بیماریهای التهابی پوست گفته میشود که باعث خشکی، قرمزی، خارش و تحریک پوست میشوند. این بیماری معمولا مزمن است، یعنی ممکن است دورههایی از بهبود و عود داشته باشد. در برخی افراد علائم خفیف و موقتی هستند، اما در برخی دیگر اگزما به یک بیماری طولانی مدت تبدیل میشود که نیاز به مراقبت و درمان مستمر دارد.
اگزما زمانی ایجاد میشود که سد محافظتی پوست نتواند به درستی از پوست در برابر عوامل خارجی محافظت کند. در این شرایط، رطوبت پوست به راحتی از بین میرود و مواد محرک، آلرژنها، میکروبها و آلودگیها آسانتر وارد پوست میشوند. نتیجه این فرآیند، فعال شدن سیستم ایمنی و ایجاد التهاب است که به شکل خارش، قرمزی و ضایعات پوستی ظاهر میشود.
پوست افراد مبتلا به اگزما چه تفاوتی با پوست سالم دارد؟
برای درک علت ایجاد اگزما، ابتدا باید بدانیم پوست سالم چگونه از بدن محافظت میکند. خارجیترین لایه پوست که لایه شاخی نام دارد، مانند یک دیوار محافظ عمل میکند. ساختار این بخش مانع از خروج آب از پوست شده و از ورود میکروبها، آلرژنها، مواد شیمیایی و عوامل محرک جلوگیری میکند. در افراد مبتلا به اگزما، این سد محافظتی ضعیفتر از حالت طبیعی است. در نتیجه، آب با سرعت بیشتری از پوست تبخیر میشود، پدیدهای که با عنوان Transepidermal Water Loss (TEWL) شناخته میشود. کاهش رطوبت باعث خشکی، زبری و ترکخوردگی پوست میشود و راه را برای ورود عوامل محرک و میکروبها باز میکند.
انواع اگزما
اگزما انواع مختلفی دارد و شناخت نوع آن برای انتخاب روش درمان مناسب اهمیت زیادی دارد. مهمترین انواع اگزما عبارتاند از:
اگزمای آتوپیک
این نوع، رایجترین شکل اگزما است و بیشتر در کودکان دیده میشود، اما بزرگسالان نیز ممکن است به آن مبتلا شوند. اگزمای آتوپیک معمولا با خشکی شدید پوست، خارش مداوم و التهاب همراه است. افرادی که سابقه بیماریهای آلرژیک مانند آسم یا تب یونجه دارند، بیشتر در معرض ابتلا به این نوع اگزما قرار دارند.
اگزمای تماسی
اگزمای تماسی زمانی ایجاد میشود که پوست در تماس با مواد تحریککننده یا مواد حساسیتزا قرار بگیرد. عواملی مانند شویندهها، برخی فلزات، عطرها، مواد شیمیایی و محصولات آرایشی میتوانند باعث ایجاد اگزمای تماسی شوند.
اگزمای دیسهیدروتیک
اگزمای دیسهیدروتیک در دستها و پاها ظاهر میشود و با ایجاد تاولهای کوچک همراه است. خارش شدید و ترک خوردن پوست از علائم رایج آن هستند.
اگزمای سکهای
کسانی که به اگزمای سکهای مبتلا میشوند، شاهد لکههای گرد و سکهای شکل روی پوست هستند. این لکهها خشک، قرمز و بسیار خارشدار میباشند.
اگزمای سبورهای
این نوع بیشتر در قسمتهایی از بدن که چربی بیشتری دارند مانند پوست سر، ابروها، اطراف بینی و پشت گوشها دیده میشود.
اگزمای دست
اگزمای دست بیشتر در افرادی دیده میشود که به طور مداوم با آب، مواد شوینده یا مواد شیمیایی کار میکنند. خشکی، ترک، پوستهریزی و التهاب از نشانههای اصلی آن است.
دلایل به وجود آمدن اگزما
علت دقیق ایجاد اگزما هنوز به طور کامل مشخص نشده است، اما متخصصان معتقدند ترکیبی از عوامل ژنتیکی، عملکرد سیستم ایمنی و عوامل محیطی در ایجاد آن نقش دارند. از مهمترین دلایل به وجود آمدن اگزما میتوان به موارد زیر اشاره کرد.
- عوامل ژنتیکی: افرادی که اعضای خانواده آنها سابقه اگزما، آسم یا آلرژی دارند، احتمال بیشتری برای ابتلا دارند.
- اختلال در سد دفاعی پوست: در پوست افراد مبتلا به اگزما، لایه محافظ طبیعی پوست ممکن است عملکرد مناسبی نداشته باشد. در نتیجه رطوبت سریعتر از پوست خارج شده و عوامل تحریککننده راحتتر وارد پوست میشوند.
- عوامل محیطی: برخی عوامل محیطی میتوانند باعث شروع یا تشدید اگزما شوند، هوای خشک یا سرد، تغییرات شدید دما، گردوغبار، آلودگی هوا، برخی مواد شوینده و عطرها و مواد شیمیایی از این عوامل محیطی هستند.
- استرس و فشار روانی: استرس به تنهایی علت اصلی اگزما نیست، اما در بسیاری از افراد میتواند باعث تشدید علائم و افزایش دورههای عود بیماری شود.
علائم اگزما
علائم اگزما میتوانند در افراد مختلف متفاوت باشند و شدت آنها نیز ممکن است در طول زمان تغییر کند. برخی افراد فقط خشکی و خارش خفیف دارند، در حالی که برخی دیگر ممکن است با التهاب شدید پوست مواجه شوند.
- خارش شدید پوست: خارش شایعترین علامت اگزما است. در بسیاری از افراد، خارش میتواند قبل از ظاهر شدن ضایعات پوستی شروع شود. خاراندن مداوم پوست نیز میتواند باعث تحریک بیشتر و تشدید التهاب شود.
- خشکی و زبری پوست: پوست مبتلا به اگزما معمولا رطوبت طبیعی خود را از دست میدهد و خشک، زبر و حساس میشود. این خشکی ممکن است باعث پوستهپوسته شدن یا ترک خوردن پوست شود.
- قرمزی و التهاب پوست: در نواحی درگیر، پوست ممکن است قرمز، متورم و ملتهب شود. میزان قرمزی بسته به رنگ پوست فرد میتواند متفاوت باشد.
- ایجاد لکههای پوستی: اگزما میتواند باعث ایجاد لکههای خشک، ضخیم یا تغییر رنگ داده روی پوست شود. این لکهها در قسمتهایی مانند دستها، صورت، گردن، آرنجها و پشت زانوها دیده میشوند.
- ترک خوردن و پوستهریزی پوست: خشکی شدید پوست ممکن است باعث ایجاد ترکهایی شود که گاهی با سوزش و حساسیت همراه هستند.
- ضخیم شدن پوست: در افرادی که مدت طولانی پوست خود را میخارانند، پوست ممکن است ضخیمتر و چرمی شکل شود. این حالت به دلیل تحریک مداوم پوست ایجاد میشود.
- ترشح مایع از پوست: در برخی موارد شدید، تاولهای کوچک یا زخمهای سطحی ممکن است ایجاد شوند و مایع شفافی از آنها خارج شود.
تشخیص اگزما
پزشک از راههای زیر برای تشخیص اگزما استفاده میکند.
- معاینه پوست: پزشک ظاهر ضایعات پوستی، محل ایجاد آنها، شدت التهاب و نوع علائم را بررسی میکند.
- بررسی سابقه پزشکی: پزشک ممکن است درباره اگزما این سوالات را از شما بپرسد، زمان شروع علائم، سابقه خانوادگی اگزما یا آلرژی، عواملی که باعث بدتر شدن علائم میشوند، محصولات پوستی یا شویندههای مورد استفاده و تست آلرژی
- تشخیص بیماریهای مشابه: برخی بیماریهای پوستی مانند پسوریازیس، عفونتهای قارچی یا حساسیتهای پوستی ممکن است شبیه اگزما باشند.
درمان اگزما
در حال حاضر درمان قطعی اگزما وجود ندارد. با این حال فردی که دچار اگزما شده میتواند راههای زیر را انجام دهد.
استفاده منظم از مرطوبکنندهها
مرطوبکنندهها یکی از مهمترین بخشهای کنترل اگزما هستند. استفاده روزانه از کرمها و پمادهای مرطوبکننده به حفظ رطوبت پوست، ترمیم سد دفاعی آن و بهبود سلامت پوست کمک میکند. استفاده از محصولات مناسب، علاوه بر کنترل علائم اگزما، نقش مهمی در حفظ شادابی و جوانسازی پوست نیز دارد. بهتر است محصولات بدون عطر و مناسب پوستهای حساس انتخاب شوند.
داروهای موضعی کورتونی
کرمها و پمادهای کورتیکواستروئیدی میتوانند التهاب و خارش در زمینه درمان حساسیت پوستی را کاهش دهند. این داروها باید طبق نظر پزشک مصرف شوند، زیرا استفاده نادرست یا طولانی مدت ممکن است عوارضی ایجاد کند.
داروهای غیرکورتونی موضعی
برخی داروها مانند مهارکنندههای کلسینورین برای کنترل التهاب پوست استفاده میشوند و ممکن است در بعضی افراد جایگزین مناسبی برای کورتونهای موضعی باشند.
نوردرمانی
در برخی بیماران، استفاده کنترلشده از اشعه فرابنفش تحت نظر پزشک میتواند به کاهش التهاب کمک کند.
درمان اگزما با داروهای گیاهی
در کنار درمانهای پزشکی، برخی فرآوردههای گیاهی و طبیعی نیز میتوانند به کاهش علائم اگزما کمک کنند. البته باید توجه داشت که این روشها جایگزین درمان تجویز شده توسط پزشک نیستند و بیشتر به عنوان درمان کمکی برای کنترل خشکی، التهاب و خارش پوست مورد استفاده قرار میگیرند. از جمله فرآوردههای گیاهی شناختهشده، کرم کالاندولا (گل همیشهبهار) است که به دلیل خواص ضدالتهابی خود میتواند به کاهش قرمزی، التهاب و تحریک پوست کمک کند. همچنین داروی گیاهی اگزما کاژوا یکی دیگر از محصولات موجود در بازار است که با هدف کاهش خشکی پوست، ترکخوردگی و خارش ناشی از اگزما تولید شده است. علاوه بر این، برخی درمانهای طبیعی مانند ژل آلوئهورا، روغن درخت چای در صورت استفاده صحیح و با احتیاط، عصاره نارون کوهی و بابونه نیز به دلیل خواص تسکیندهنده و ضدالتهابی، ممکن است در کاهش علائم اگزما موثر باشند.
درمان خانگی اگزما
- استفاده از کمپرس سرد
- دوش آب ولرم (آب نباید داغ یا خیلی سرد باشد)
- حمام با جو دو سر کلوئیدی
- عسل
- روغن نارگیل
عوارض اگزما
اگر اگزما به خوبی کنترل نشود، ممکن است مشکلاتی مثل عفونتهای پوستی، اختلال در خواب، ضخیم شدن پوست، تغییر رنگ یا باقی ماندن آثار التهاب و افزایش احتمال بیماریهای آلرژیک ایجاد کند.
سخن پایانی
شناخت نوع اگزما، مراجعه به متخصص پوست و داشتن یک برنامه مراقبتی منظم، نقش مهمی در کاهش شدت بیماری دارد. افرادی که دچار علائم مداوم، التهاب شدید یا عفونت پوستی میشوند بهتر است برای تشخیص دقیق و انتخاب روش درمان مناسب به یک مرکز جوانسازی پوست معتبر مراجعه کنند.
سوالات متداول
آیا اگزما درد دارد؟
اگزما معمولا بیشتر با خارش شناخته میشود تا درد، اما در برخی شرایط ممکن است باعث درد یا احساس ناراحتی شود. خشکی شدید، ترک خوردن پوست، التهاب زیاد یا عفونت پوستی میتوانند باعث ایجاد درد، سوزش یا حساسیت شوند.
چه مواردی اگزما را بیشتر میکنند؟
- استرس و فشار روانی
- هوای خشک و سرد
- تعریق زیاد
- لباسهای زبر یا پلاستیکی
- صابونها و شویندههای قوی
- عطرها و مواد شیمیایی
- گردوغبار و آلرژنها
- تغییرات ناگهانی دما
آیا اگزما مسری است؟
خیر، اگزما مسری نیست و از طریق تماس پوستی، دست دادن، استفاده از وسایل مشترک یا نزدیک بودن به فرد مبتلا منتقل نمیشود.
چه شامپویی برای اگزما مناسب است؟
قبل از استفاده از هر نوع شامپو برای درمان اگزمای پوست سر، بهتر است نوع اگزما و علت ایجاد آن توسط پزشک مشخص شود. در بسیاری از موارد، شامپوهای حاوی اسید سالیسیلیک یا قطران زغالسنگ میتوانند به کاهش پوستهریزی و رفع فلسهای ایجادشده روی پوست سر کمک کنند. همچنین برخی شامپوهای ضدشوره که حاوی ترکیباتی مانند روی پیریتیون اسید سالیسیلیک، گوگرد، قطران زغالسنگ، سولفید سلنیوم یا کتوکونازول هستند، در کنترل علائم اگزمای پوست سر و کاهش خارش و التهاب موثر هستند.
منبع:
