پسوریازیس پلاکی (Plaque Psoriasis) شایعترین نوع بیماری پسوریازیس است که حدود ۸۰ تا ۹۰ درصد بیماران مبتلا به این عارضه پوستی با آن مواجه هستند. این بیماری به دلیل ماهیت مزمن خود، نیازمند مدیریت دقیق و پیگیری مداوم توسط متخصصان پوست هستند. برخلاف تصور عموم پسوریازیس پلاکی بیماری واگیردار نیست و تماس پوستی با فرد مبتلا، انتقال بیماری را به همراه ندارد.
پسوریازیس پلاکی چیست؟
طبق گفته clevelandclinic در بیماری پسوریازیس سیستم ایمنی بدن با ارسال سیگنالهای اشتباه، چرخه رشد سلولهای پوستی را سرعت میدهد. نتیجه این فرآیند، جمع شدن بیش از حد سلولها در سطح پوست و ایجاد ضایعاتی برجسته، ملتهب و پوشیده از پوستههای نقرهایرنگ است. حال در پسوریازیس پلاکی، پلاکهایی قرمز، سفید و نقره از یک سانتیمتر تا چندین سانتیمتر به وجود میآیند و میتوانند خارشدار و دردناک باشند.
تفاوت بین پسوریازیس پلاکی با دیگر نوع این بیماری
| نوع پسوریازیس | شکل ظاهری ضایعات | محل بروز اصلی |
| پلاکی | پلاکهای برجسته و قرمز با پوستههای ضخیم نقرهای | زانو، آرنج، پوست سر، کمر |
| قطرهای | ضایعات کوچک، قطرهای و قرمزرنگ | تنه، بازوها و پاها |
| معکوس | لکههای قرمز، صاف و براق (بدون پوسته) | چینهای پوستی (زیر بغل، کشاله ران) |
| پوسچولار | تاولهای چرکی کوچک روی زمینه پوست قرمز | دستها، پاها یا کل بدن |
| اریترودرمیک | قرمزی شدید، التهاب و پوستاندازی گسترده | کل سطح پوست بدن |
علائم پسوریازیس پلاکی
علائم پسوریازیس پلاکی برای همهی افراد یکسان نیست ولی به طور کلی عبارتند از:
- پلاکهای ضخیم و صورتی رنگ که رویشان فلسهای سفید یا نقرهای است.
- پلاکها به صورت متقارن روی بدن به وجود میآید.
- خارش در محل ایجاد پلاک
- سوزش یا درد روی پلاکها
- خونریزی
- تشکیل شکافهای عمیق و دردناک در سطح پلاکهای کف دست و پا
- تغییر رنگ ناخن یا جدا شدن آنها
علل اصلی بروز پسوریازیس پلاکی
به طور کلی علت اصلی ابتلای افراد به پسوریازیس از نوع پلاکی به طور کامل مشخص نیست، ژنتیک اولین موردی که پزشکان معتقد به این هستند که فرد از طریق آن به این بیماری دچار میشود. بعضی از عفونتها مثل عفونتهای استرپتوکوکی گلو علت ایجاد پسوریازیس پلاکی هستند. از دیگر علل این بیماری میتوان به موارد زیر اشاره کرد.
- خراش و آفتاب سوختگی در بعضی اوقات پدیده کوبنر را به وجود میآورند، در این بخش احتمال بروز پسوریازیس بالاتر میرود.
- پسوریازیس در آب و هوای سرد و معتدل شایعتر است.
- وجود سابقه بیماریهای خودایمنی، از جمله آرتریت روماتوئید و بیماری کرون، با افزایش احتمال بروز این بیماری همراه است.
تشخیص پسوریازیس پلاکی
تشخیص قطعی پسوریازیس پلاکی براساس سه رکن اصلی معاینه بالینی، بررسی تاریخچه پزشکی بیمار و در صورت لزوم، بیوپسی (نمونهبرداری) از ضایعات پوستی است. متخصص پوست در نخستین گام، وضعیت ضایعات پوستی را به دقت ارزیابی میکند. معاینه بالینی، ابزار اصلی برای شناسایی اولیه و تشخیص این بیماری محسوب میشود. در شرایطی که ماهیت بالینی ضایعات برای متخصص ابهام داشته باشد، نمونهبرداری از بافت پوست (بیوپسی) و بررسی میزان آسیب (پاتولوژی) در آزمایشگاه جهت تایید نهایی تشخیص، ضروری میشود. سنجش شدت بیماری و میزان اثربخشی پروتکلهای درمانی از طریق شاخص استاندارد جهانی تحت عنوان (شاخص شدت ناحیه پسوریازیس) صورت میگیرد. این مقیاس، یک ابزار کمی برای پایش وضعیت بالینی بیمار است.
[مطالعه بیشتر: تفاوت پسوریازیس و پیسی]
درمان پسوریازیس پلاکی
در مورد درمان پسوریازیس پلاکی میتوان گفت که هنوز درمان قطعی برای این مشکل وجود ندارد، با این حال راههای زیر دردهای ناشی از این بیماری را میتوانند کنترل کنند.
مدیریت استرس
بهکارگیری تکنیکهای مدیریت استرس نظیر یوگا، مدیتیشن و ورزش منظم، نقش موثری در کنترل وضعیت روانی و پیشگیری از شدید شدن علائم پسوریازیس ایفا میکند.
تغییرات رژیم غذایی
پیروی از الگوی غذایی سرشار از ترکیبات ضد التهابی، نظیر میوهها، سبزیجات و اسیدهای چرب امگا ۳، شدت علائم پسوریازیس را به طور قابلتوجهی کاهش میدهد.
سلول بنیادی
پسوریازیس در نتیجه فعالیت نادرست سیستم ایمنی و افزایش التهاب در پوست ایجاد میشود. این فرآیند چرخه نوسازی سلولهای پوستی را سرعت میبخشد و به شکلگیری پلاکهای قرمز، برجسته و پوستهدار منجر میشود. سلولهای بنیادی به دلیل نقش خود در ترمیم بافت و تعدیل پاسخهای ایمنی، در پژوهشهای پزشکی مورد توجه قرار گرفتهاند، با این حال درمان پسوریازیس با سلولهای بنیادی هنوز در بسیاری از کشورها بهعنوان روش استاندارد و قطعی درمان شناخته نمیشود و اثربخشی و ایمنی آن همچنان به بررسیهای علمی گسترده نیاز دارد. به همین دلیل برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد درمان پسوریازیس با سلول بنیادی پیشنهاد میشود تا با مشاورین ما در تماس باشید.
درمان های موضعی
برای کاهش التهاب و کند شدن روند تولید سلولی از کورتیکواستروئیدها، آنالوگهای ویتامین D و رتینوئیدها استفاده میشود.
داروهای سیستمیک
در شرایط متوسط تا شدید متوترکسات، سیکلوسپورین یا داروهای بیولوژیک تجویز میشوند.
تاثیر رژیم غذایی بر پسوریازیس پلاکی
سوالی که برای برخی از افراد به وجود میآید، این است که رژیم غذایی چه تاثیری بر پسوریازیس پوست سر یا دیگر بخشهای بدن دارد؟
برای پسوریازیس یک رژیم غذایی اختصاصی و قطعی تعریف نشده است، ولی شواهد علمی نشان میدهد که پیروی از یک الگوی غذایی سالم و متعادل، در برخی بیماران به کاهش التهاب و بهبود علائم کمک میکند. در نتیجه تغذیه سالم به عنوان یکی از ارکان مهم در مدیریت این بیماری شناخته میشود. بررسیها همچنین نشان دادهاند که شیوع بیماری سلیاک در افراد مبتلا به پسوریازیس بیشتر است. به همین دلیل بیمارانی که همزمان با پسوریازیس، حساسیت به گلوتن نیز دارند، معمولا با رعایت رژیم غذایی بدون گلوتن کاهش علائم و کنترل بهتر بیماری را تجربه میکنند.
پیشگیری از پسوریازیس پلاکی
در بیشتر مواقع پسوریازیس پلاکی منبع ژنتیکی دارد و نمیتوان از آن پیشگیری کرد. با این حال سعی کنید تا در معرض محرکهای این بیماری کمتر قرار بگیرید و از غذاهای سرشار از اسیدهای چرب امگا-۳، آنتیاکسیدانها و چربیهای سالم و غیراشباع استفاده کنید.
آیا پسوریازیس پلاکی برای همیشه درمان میشود؟
پسوریازیس پلاکی یک بیماری مزمن و خودایمنی است. علم پزشکی کنونی درمان قطعی و دائمی برای ریشهکنی کامل و همیشگی این بیماری معرفی نکرده است، به این معنا که زمینه ژنتیکی و اختلال در سیستم ایمنی همچنان در بدن باقی میماند.
سوالات متداول
چه چیزهایی پسوریازیس را بدتر میکند؟
عوامل محیطی و سبک زندگی زیر نقش مستقیمی در افزایش التهاب و تشدید ضایعات پسوریازیس دارند:
- استرسهای روانی: فشار عصبی سیستم ایمنی بدن را تحریک کرده و منجر به شعلهور شدن بیماری میشود.
- آبوهوای سرد و خشک: کاهش رطوبت محیط، خشکی پوست را افزایش داده و علائم را تشدید میکند.
- آسیبهای پوستی (پدیده کوبنر): خراشیدگی، بریدگی، آفتابسوختگی شدید یا جای عمل جراحی، ضایعات جدید ایجاد میکند.
- مصرف دخانیات و الکل: این موارد التهاب سیستمیک بدن را افزایش داده و روند درمان را کند میکنند.
- برخی داروها: داروهای خاص مانند بتابلاکرها، لیتیوم و برخی داروهای ضدمالاریا عامل محرک هستند.
آیا پسوریازیس پلاکی یک بیماری واگیردار است؟
خیر، پسوریازیس پلاکی بیماری خودایمنی غیرواگیر است. این عارضه از طریق تماس پوستی، روابط اجتماعی یا استفاده مشترک از وسایل شخصی به سایر افراد منتقل نمیشود.
آیا نور خورشید برای پسوریازیس مفید است؟
نور خورشید (اشعه ماوراء بنفش) روند رشد سلولهای پوستی را کند کرده و علائم را کاهش میدهد. با این حال، استفاده از نور خورشید باید تحت نظارت پزشک باشد، زیرا آفتابسوختگی ناشی از تابش مستقیم و طولانی مدت، اثر معکوس داشته و بیماری را تشدید میکند.
با وجود پسوریازیس پلاکی چگونه حمام کنیم؟
با آب ولرم و در مدت کوتاه، ترجیحا ۵ تا ۱۰ دقیقه حمام کنید، آب داغ میتواند خشکی و خارش را بیشتر کند. از شویندههای ملایم، بدون عطر و صابونهای قوی استفاده کنید و پوست را با حوله نرم، بدون کشیدن یا سایش، خشک کنید. بلافاصله پس از حمام و در حالی که پوست کمی مرطوب است، مرطوبکننده مناسب بزنید تا رطوبت پوست حفظ شود.
تفاوت پسوریازیس پلاکی با اگزما چیست؟
پسوریازیس پلاکی معمولا با پلاکهای برجسته، قرمز و دارای پوستههای ضخیم سفید یا نقرهای، اغلب روی آرنج، زانو و پوست سر دیده میشود. اگزما بیشتر باعث خارش شدید، خشکی، ترکخوردگی و گاهی ترشح پوست میشود و در چینهای پوستی، دستها و صورت شایعتر است. پسوریازیس ممکن است ناخنها و مفاصل را هم درگیر کند، اما اگزما چنین ارتباطی ندارد.
منبع:
